Dürbün

[yasr_visitor_votes size=”medium”]

Dürbün nedir?

Dürbün, temelde kullanıcılarına tek mercekli teleskoplardan daha gelişmiş bir derinlik ve mesafe hissi sağlamak için her biri kullanıcının tek gözüne gelecek şekilde yerleştirilmiş ve aynı noktayı göstermek üzere yanyana konumlandırılmış iki özdeş teleskoptan oluşan bir optik araçtır. Gerek yeryüzü, gerekse gökyüzündeki objelerin gözlemlenmesinde faydalanılan dürbün, taşınabilir ve hafif oluşuyla kendisine bir çok kullanım alanı bulmaktadır.

Büyütme gücü

Temel işlevi gözle görülmesi zor, uzak objeleri yakınlaştırmak olan bir alet için, büyütme faktörü elbette ki en temel optik özelliklerin başında gelmektedir. Dürbün konusuna ilgi duyan amatörlerin ilk karşılaşacağı kavram, dürbün modelleri üzerinde yer alan 8×40, 7×50 şeklindeki ibarelerdir.Birde zoom yapma özelliğine sahip dürbünler vardır 8-24 x 50
– 12-60 x 70

Dürbün dünyasında sıklıkla karşımıza çıkacak olan bu ifade, iki önemli parametreyi ifade eder: ilk rakam büyütme gücünü, ikinci rakam ise objektif açıklığını belirtmek için kullanılır. Örneğin 7×50 bir dürbün, 7 kat büyütme gücüne, 50mm objektif açıklığına sahiptir.Zoom dürbünlerde ise 12-60 x 70 ,12 kat büyütmeden 60 kat büyütmeye kadar zoom yapma olanağı vardır.Buda 12/60 kat yaklaştırmada 1000 m./83 m.-1000 m./16 m olacaktır.20 kat ve üstü yaklaştıran dürbünlerde ayak kullanılması tavsiye edilir.

Unutulmaması gereken nokta, büyütme gücü arttıkça yada açıklık azaldıkça parlaklığın düştüğüdür. Yüksek büyütme faktörüne sahip dürbünler, karanlık cisimleri göstermekte zorlanabilirler. Bu nedenledir ki, amatör astronomlar dürbünde yüksek büyütmeden ziyade ışık toplama gücüne önem verirler.

Büyütme gücü ve görüntü netliği açısından tatmin edici bir sonuç sağladığı için 7×30 günışığında en çok kullanılan dürbün tipidir. Gece kullanımı içinse, aynı tip dürbünün 50mm açıklığa sahip modelleri tercih edilebilir.

Büyütme gücü ve açıklıkla ilgili daha net bir karşılaştırmayı, aşağıdaki tabloda bulmak mümkündür:

ARAÇ BÜYÜTME AÇIKLIK
Çıplak Göz 1x 4 mm
Küçük opera dürbünü 2x 15 mm
Büyük opera dürbünü 4x 25 mm
Küçük dürbün 8x 40 mm
Büyük dürbün 15x 60 mm
Küçük Teleskop 20-200x 80 mm

Diğer Kavramlar

Büyütme faktörü ve ışık toplama gücünün yanı sıra, belli bazı özellikler, piyasada satılan çok çeşitli marka ve modeller arasında fark yaratmakta, bazı özelliklerin eksikliği yahut yetersizliği cihazın kalitesini ortaya koymaktadır. Alışverişimizde dikkate almamız gereken kriterleri değerlendirmeden önce, bu özellikleri kavramamıza yardımcı olacak özel terimlerin kısaca üzerinden gidelim:

Kaplama Malzemesi (Coating)
Kaplama, optik araçlarda görüntü kalitesini artırmak amacıyla uygulanan bir işlemdir. Prizmaların, merceklerin üzerinde ince nesnelerin buharlaştırılması yoluyla gerçekleştirilir.
Kaplama sayesinde ışık kayıplarının önüne geçilir, görüntü netleştirilir. Uygun ve kaliteli kaplama, çoğu optik cihazda olduğu gibi dürbünlerde de kaliteyi belirleyen önemli unsurlardandır.

Odaklama (Focusing)

Fotoğraf makinesi, teleskop gibi cihazlarda da karşımıza çıkan odaklama kavramı, dürbünler için de önemli ayarlardan biridir. Çevrilebilir bir ayar düğmesi ile mercek uzaklıkları ayarlanarak bakılan nokta için olası en net görüntü elde edilir.

Merkezi Odaklama Ayarı (Central Focusing Wheel)
İkili bir dürbünde merkezi odaklama ayar aparatı, her iki parçanın netliğini tek hareketle, aynı anda ayarlamak için kullanılır. İki göz için netlik ayarının, ayrı parçalarla yapıldığı modeller mevcuttur.

 

Çıkış Deliği (Exit Pupil)
Çıkış deliği, objektif lensin çapının büyütme katsayısına oranlanarak bölünmesiyle ulaşılan optik bir değerdir. Büyük çıkış deliği, düşük ışık koşullarında parlaklık avantajı sağlarken, esas dikkat edilmesi gereken konu çıkış deliğinin göz merceği ebadına tam uygunluk göstermesidir. Bu uyum, insandan insana farklılık gösterebilirken, günümüzde dürbün çıkış deliği boyutları 3-7 mm arasında değişmektedir.

Görüş Alanı (Field Of View)

 

Görüş alanı, belli bir noktaya netlenmiş dürbünümüzün, netlik noktası çevresinde net görebildiği alanın tümünü işaret eden bir ölçüdür. Dürbün görüş açısı arttıkça, görüş alanı genişler. Hızlı hareket eden objeleri gözlemlerken geniş görüş alanına sahip dürbünler kullanılmaldır.

Dioptrik Düzeltme (Dioptric Correction)
Dioptrik düzeltme, çeşitli göz kusurlarına sahip kullanıcıların, dürbünde kendilerine özel netlik ayarı yapabilmelerine olanak tanıyan bir araçtır.

Objektif (Lens)

Dürbünün baş tarafında bulunan ve farklı cam kombinasyonlarından oluşan büyük lenslerdir.

Çözümleme Gücü (Resolving Power)
Optik cihazların, gözlemlenen objeyi nokta nokta tekrar oluşturarak net bir şekilde gösterebilme yeteneğidir.

Dürbün alırken dikkat edilecek hususlar

Teknik açıklamaların akabinde, dürbün seçerken dikkat etmeniz gereken bazı husuları, pratik bir liste olarak sunmayı uygun bulduk. Dürbün alışverişinde, cihazınızı seçerken yapmanız gereken kontrolleri, aşağıda okuyabilirsiniz:

  1. Mekanik Kontrol: Dürbünü elinize alın, işçilik ve malzeme kalitesi yönünden inceleyin. İkinci aşamada, dürbünü iki ucundan tutun ve yavaşça çevirin. Herhangi bir takırtı sesi gelmediğinden, birleşme noktalarının dayanıklı ve pürüzsüz olduğundan emin olun.
  2. Odaklanma kontrolü:Dürbün göz yuvalarını teker teker ve beraberce hareket ettirin. Her iki gözünüz için de odaklama kontrolü yaptığınızdan emin olun.
  3. Kaplama Kontrolü: Dürbünün ışığa tutarak cam yüzeyde kaplama hatası ve leke olup olmadığını kontrol edin. Objektif lensinin önünden ve arkasından yansıyan ışığın “yukarından” ve “arkadan” oluşuna dikkat edin. Lens, yansıtmayan bir tabaka ile kaplanmış ise yansımalar mavi, pembe, yeşil tonlarında olacaktır. Aksi durumda, beyaz bir yansıma ile karşılaşırsınız.
  4. Göze uygunluk Kontrolü: Göz gövdesinin gözünüze uygunluğunu kontrol edin.

5. Çift Görüntü Kontrolü: İki gözünüzle dürbünle tek noktaya bakın. Çift görüntü görüyorsanız veya göz yorgunluğu hissediyorsanız, dürbün ayarsızdır. Ayarı tamamladıktan sonra seçtiğiniz bir cisme bakarken, dürbünü gözünüzden birkaç cm uzaklaştırın. Dikkat etmeniz gereken, bu durumda oluşan görüntünün kesinlikle çift olmamasıdır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir